ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας: Θεόφιλος Βέικος

 

Για να κυριαρχήσει μια φιλοσοφία, πρέπει να πετύχει ένα από τα δύο: ή να προβληθεί σα νέα θεωρία, σύστημα ή «ισμός», που αφήνει όλα τα άλλα πίσω ή να προβληθεί σα νέος τρόπος φιλοσοφικής εργασίας, που κάνει όλη την προηγούμενη και σύγχρονη φιλοσοφία μή-νόμιμη. Η αναλυτική φιλοσοφία κάνει το δεύτερο. Αυτοσυστήνεται, μάλιστα, σαν «επανάσταση στη φιλοσοφία» ή, με πιο επιεικείς όρους, «γλωσσική στροφή».

Συμβαίνει, βέβαια, στην ιστορία τού πολιτισμού να παρουσιάζεται καμμιά φορά σαν «επανάσταση» μια κίνηση ραγδαίας αλλαγής στο χαρακτήρα, τον προσανατολισμό και τα αποτελέσματα μιας μορφής δημιουργικής δραστηριότητας (στην επιστήμη, την τεχνική, τη βιομηχανία, την τέχνη, την κουλτούρα). Ιδιαίτερα στη φιλοσοφία, συμβαίνει συχνά να προβάλλεται μια κίνηση, σχολή ή σύστημα σαν «επανάσταση», ριζοσπαστικό κίνημα, που επιφέρει βαθειά τομή και επιτελεί ριζική αναμόρφωση στον τρόπο θεώρησης τού κόσμου.

Με την ανάλυση, τα φιλοσοφικό ενδιαφέρον στρέφεται στη γλώσσα και διαμορφώνεται ένα νέο μοντέλο φιλοσοφικής εργασίας (το λινγκουιστικό), με την ασάφεια σαν αρχή και καθοδηγητική την ιδέα, πως το νόημα είναι το παν. Το πρωτείο δεν έχουν τώρα τα πράγματα ή οι παραστάσεις, παρά οι λέξεις και
προτάσεις. Κάποια σημαντική αλλαγή στη φιλοσοφία έχει αναμφισβήτητα συμβεί μέσα από τις αναλυτικές έρευνες, που ανάγονται στη στροφή αυτή τού φιλοσοφικού ενδιαφέροντος. Αλλά είναι καθαρή υπερβολή να ισχυρίζεται κανείς, πως η αναλυτική φιλοσοφία αποτελεί «επανάσταση», ριζική δηλαδή αναμόρφωση τού φιλοσοφείν.

Το βιβλίο αυτό αναφέρεται σε προβλήματα, μεθόδους και επιχειρήματα. Δεν είναι μια ιστορία τής αναλυτικής φιλοσοφίας ή μια σειρά από φιλοσόφους, που εμφανίστηκαν κατά σειρά και προβλήθηκαν ως εκπρόσωποι τής ανάλυσης. Επειδή είναι τα προβλήματα, που έχουν εδώ την κύρια βαρύτητα και όλα παίζονται κατά βάση στα ερωτήματα, οι συζητήσεις που ακολουθούν παίρνουν τη μορφή τής έκθεσης προβλημάτων και τής ανάπτυξης επιχειρημάτων. Γι΄αυτό οι συζητήσεις αυτές επιζητούν μάλλον συμμετοχή στο διάλογο, παρά συγκέντρωση οπαδών (και αντιπάλων) τής αναλυτικής φιλοσοφίας, σταυροφορία υπέρ (ή κατά) ορισμένων θεωριών, που θα προβάλλονταν εδώ κατάλληλα. Σκοπός αυτού τού βιβλίου δεν είναι να διδάξει, αλλά να προκαλέσει ενδιαφέροντα για μελέτη κειμένων, επεξεργασία προβλημάτων και λογική άσκηση πάνω σ΄αυτά.

Η ίδια η αναλυτική φιλοσοφία προσφέρεται ως ξεχωριστά πολύτιμη άσκηση στη λογική σκέψη και τη φιλοσοφική τεχνική. (Απόσπασμα από τον πρόλογο τού βιβλίου).

335 σελίδες, αρχείο μορφής pdf, 8,68 MB.

Κατεβάστε δωρεάν ολόκληρο το βιβλίο κάνοντας κλικ  http://www.freeinquiry.gr/pro.php?id=2769

Τάδε έφη... ΕΦΗ


Το ηλεκτρικό κόβεται, οι υπολογιστές αντικαθιστώνται με γραφομηχανές,  το πλύσιμο στο πλυντήριο γίνεται πολυτελής συνήθεια αφού δεν υπάρχουν ρεύμα και απορρυπαντικά. Αντικαθίσταται από το πατροπαράδοτο πλύσιμο στη σκάφη, συχνά χωρίς σαπούνι. Οι εκπομπές στην τηλεόραση προβάλλονται με διακοπές που όσο πάνε επεκτείνονται. Τα ίδια και το ραδιόφωνο που αποτελεί πηγή ενημέρωσης και ψυχαγωγίας στους ελευθέρους πολιορκημένους .

Η βενζίνη γίνεται σπάνιο είδος, τα νοσοκομεία μένουν από φάρμακα,  υλικό και ιατρικά εργαλεία. Οι γιατροί αναγκάζονται να  γυρίσουν στα παλιά πατροπαράδοτα μαντζούνια της μεσαιωνικής επαρχίας για να ανακουφίσουν πρόσκαιρα, και όχι για να

Δείτε την αρχική δημοσίευση 492 επιπλέον λέξεις

Τάδε έφη... ΕΦΗ


Οι Εκδόσεις Μεταίχμιο, παρουσιάζουν το αστυνομικό βιβλίο του Νορβηγού Jo Nesbo με τίτλο «Κυνηγοί Κεφαλών». Ένα βιβλίο που έχει μεταφερθεί και στον κινηματογράφο…

… από το Σκηνοθέτη Μόρτεν Τίλντουμ.
Λίγα λόγια για το βιβλίο:

Παρά το ότι υπολείπεται σε ύψος, ο Ρόγκερ Μπρόουν μοιάζει να τα έχει όλα: είναι ο πιο επιτυχημένος κυνηγός επιχειρηματικών ταλέντων της Νορβηγίας, έχει παντρευτεί την πανέμορφη ιδιοκτήτρια μιας γκαλερί και ζει μέσα στη χλιδή σε ένα ονειρεμένο σπίτι. Η ασύστολη σπατάλη, ωστόσο, έχει σαν αποτέλεσμα να βρεθεί χρεωμένος ως τον λαιμό και να αναγκαστεί να ασκήσει ένα παράλληλο επάγγελμα: ληστής πανάκριβων έργων τέχνης. Όταν του δίνεται η ευκαιρία να οργανώσει την τελευταία μεγάλη

Δείτε την αρχική δημοσίευση 435 επιπλέον λέξεις

Τάδε έφη... ΕΦΗ


Οι Εκδόσεις Κέδρος παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του Βασίλειου Χριστόπουλου, που είναι ένα πολιτικό—υπαρξιακό μυθιστόρημα… με τίτλο «Δε θα ησυχάσουμε ποτέ».

Λίγα λόγια για το έργο:

Το 2013, στην πόλη Εσπερία της Δυτικής Ελλάδας το υπερκατάστημα παιχνιδιών Ciaobambini τυλίγεται στις φλόγες. Μια μητέρα με το παιδί της και μια νεαρή υπάλληλος απανθρακώνονται. Οι Αρχές θεωρούν ότι οι εμπρηστές είναι πρόσφυγες του παρακείμενου καταυλισμού.

Δείτε την αρχική δημοσίευση 205 επιπλέον λέξεις

Τάδε έφη... ΕΦΗ

Ο Ιρλανδός Ουίλιαμ Τρέβορ (γεν. 1928) σε ολόκληρη τη συγγραφική πορεία του, που καλύπτει περισσότερα από 60 χρόνια, έγραφε και εξέδιδε πάντοτε μυθιστορήματα παράλληλα με τα διηγήματά του. Για τα τελευταία μάλιστα τον συγκρίνουν με τον Τσέχοφ, αλλά τέτοια στερεότυπα αφθονούν τη σήμερον ημέρα.
Αν αφήσει κάποιος κατά μέρος τις σχηματοποιήσεις, μπορεί να ισχυριστεί ότι, όσον αφορά κυρίως την ατμόσφαιρα (και λιγότερο την τεχνική), το ας πούμε τσεχοφικό κλίμα κυριαρχεί στο σύνολο σχεδόν του έργου του – τηρουμένων, πάντα, των αναλογιών -, δηλαδή τόσο στα διηγήματα όσο και στα μυθιστορήματά του. Στα αντιπροσωπευτικότερα ανήκει το Καλοκαιρινό ειδύλλιο,

Δείτε την αρχική δημοσίευση 646 επιπλέον λέξεις

Βάτραχος στο Ντιβάνι – Robert de Board, Εκδόσεις Καλέντης

Ο Βάτραχος, ο διάσημος ήρωας του κλασικού πλέον αφηγήματος του Kenneth Grahame “Ο Άνεμος στις Ιτιές”, βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάθλιψης και οι πιστοί του φίλοι, ο Αρουραίος, ο Τυφλοπόντικας και ο Ασβός, φοβούνται μήπως κάνει καμιά τρέλα… Αφού τον νταντεύουν, τον παρηγορούν και τον συμβουλεύουν να συνέλθει, του συστήνουν να αρχίσει ψυχοθεραπεία!

Μέσα από τους εύθυμους διαλόγους που συνθέτουν τις δέκα συνεδρίες με τον ψυχοθεραπευτή του, ο Βάτραχος μαθαίνει να αναλύει τα αισθήματά του και να αναπτύσσει τη συναισθηματική του νοημοσύνη. Σε αυτή τη διδακτική διαδρομή συναντάει το «εξεγερμένο παιδί» και τον «ενήλικα» που κρύβει μέσα του, ενώ, αυτάρεσκος και γεμάτος αυτοπεποίθηση όπως πάντα, αποφασίζει εντέλει να αφοσιωθεί σε ένα εντελώς νέο εγχείρημα…

Ξαναζωντανεύοντας αγαπητούς ήρωες και δίνοντας συνέχεια στη ζωή στην Ακροποταμιά, ο Robert de Board συνυφαίνει αριστοτεχνικά την ιστορία του Βάτραχουμε τις περίπλοκες διανοητικές διαδικασίες της ψυχοθεραπευτικής επιστήμης, αλλά και με τους τρόπους που η συμβουλευτική ψυχοθεραπεία χειρίζεται την ψυχική εξάντληση. Η καθαρότητα της αφήγησης –απόσταγμα αληθειών– είναι θαυμαστή και η ανάγνωση του βιβλίου απολαυστική, τόσο για τους εφήβους όσο και τους ενήλικες κάθε ηλικίας.

 

πηγή: http://www.e-go.gr

ΛΕΦ ΣΕΣΤΟΦ, ΛΕΩΝ ΤΟΛΣΤΟΪ: ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΓΚΡΕΜΙΖΕΙ ΚΑΙ ΧΤΙΖΕΙ ΚΟΣΜΟΥΣ, εκδόσεις Ροές

 

Aπο τον Κωστή Παπαγιώργη

Με οδηγό την ευρυμάθεια, τη φιλοσοφική αναζήτηση και το πάθος του, ο Σεστόφ αποδομεί το έργο του Τολστόι μέσα από τρεις σπουδαίες διαλέξεις και επιχειρεί ένα «προσκύνημα μέσα από τις ψυχές».

 

Magnify Image

Γεννημένος στο Κίεβο το 1866, ο Σεστόφ θα αποκτήσει τη μέση και ανωτέρα εκπαίδευση στη Μόσχα, παρακολουθώντας αρχικά μαθήματα μαθηματικών, για να τα εγκαταλείψει παρευθύς και να γραφτεί στη Νομική. Όσο για τη φιλοσοφία, το ενδιαφέρον του θα αφυπνιστεί μετά από τις πανεπιστημιακές του σπουδές. Η πνευματική του πορεία διαφαίνεται και από τους τίτλους των βιβλίων του: Η ιδέα του καλού στον Τολστόι και στον Νίτσε, Η φιλοσοφία της τραγωδίας (Ντοστογιέφσκι και Νίτσε), Στις ακρώρειες της ζωής, Οι απαρχές και τα έσχατα, Στον ζυγό του Ιώβ, Ο Κίρκεγκωρ και η υπαρξιστική φιλοσοφία, Αθήναι και Ιερουσαλήμ, Sola Fide (Ο Λούθηρος και η Εκκλησία). 

Ολόκληρο το έργο του Σεστόφ είναι αφιερωμένο σε ένα είδος θρησκευτικής φιλοσοφίας και ιδιάζοντος ανορθολογισμού που γράφτηκε ως ένα διηνεκές σχόλιο πάνω σε μεγάλα έργα, του Ντοστογιέφσκι και του Τολστόι κυρίως αλλά και του Κίρκεγκωρ, του Πασκάλ, του Νίτσε και του Λούθηρου. Το μεγαλόπνοο συμπορεύεται με την απελπισία, το σκάνδαλο με την απιστία, η αναίρεση της επιστήμης με οδηγό τη φράση του Καντ: έπρεπε να παραιτηθώ από τη γνώση για να κάνω τόπο στην πίστη. Μια από τις βασικές του αρχές είναι και η ακόλουθη: ο άνθρωπος θέλει να σκέφτεται με τις κατηγορίες στις οποίες ζει και όχι να ζει με τις κατηγορίες στις οποίες εθίστηκε να σκέφτεται.

Το ιδιάζον αυτού του ανθρώπου, που ουσιαστικά δεν μετακινήθηκε από τον αρχικό του ιδιάζοντα ανορθολογισμό, είναι το γεγονός ότι αφοσιώθηκε περισσότερο σε λογοτεχνικά έργα παρά σε φιλοσοφικά. Ο Τολστόι και ο Ντοστογιέφσκι παρέμειναν οι μεγάλες πηγές νοήματος στις οποίες δεν έπαψε να επανέρχεται. Όταν, λοιπόν, διαβάζει και ξαναδιαβάζει τον Τολστόι τόσο ως μυθιστοριογράφο όσο και ως αυτοτιμωρούμενο, ξέρουμε ότι το μόνο που τον κεντρίζει δημιουργικά είναι το ρώσικο σαράκι της πίστεως που προσλαμβάνει αλλόκοτες μορφές στις σελίδες του Τολστόι. Το ίδιο, βέβαια, ισχύει και με το έργο του Ντοστογιέφσκι – ειδικά μάλιστα με το «Υπόγειο» και τον κάτοικό του, ήτοι τον υποχθόνιο.

Ο υποχθόνιος, όπως ξέρουμε, δεν αναγνωρίζει καμιά αναγκαιότητα, κανένα νόμο της λογικής, κανένα φυσικό νόμο. Ως εκ τούτου δυσανασχετεί. «Θεέ και Κύριε, μα τι δουλειά έχω εγώ με τους φυσικούς νόμους και την αριθμητική, όταν για κάποιον λόγο αυτοί οι νόμοι και το δύο επί δύο ίσον τέσσερα δεν μου αρέσουν;». Ο Σεστόφ αναγνωρίζει στο πρόσωπο του ντοστογιεφσκικού ήρωα (και μάλλον αντιήρωα) το ιδανικό του πρόσωπο, ειδικά όταν φθέγγεται με τον ακόλουθο τρόπο: «Έχω ανάγκη από ησυχία. Και για να μη με ενοχλούν, πρόθυμα πουλάω τον κόσμο ολάκερο για ένα καπίκι. Αν με ρωτήσουν “να χαθεί τάχα ο κόσμος και να μην πιω το τσάι μου;”, θα αποκριθώ “να χαθεί όλος ο κόσμος, μα εγώ να πιω το τσάι μου”». Για τον Σεστόφ δεν υπάρχει άλλη εκδοχή. Ο Ντοστογιέφσκι αποτάσσει τη βεβαιότητα και θέτει ως υπέρτατο σκοπό την άγνοια. Άρα προτάσσει έναν αναρχίζοντα εγωτισμό και δεν διστάζει να ονομάσει τον άνθρωπο ον δίποδο, αχάριστο. Η αληθινή φιλοσοφία του Ντοστογιέφσκι είναι για τον Σεστόφ η φιλοσοφία του κάτεργου όσο και έναν ανερμήνευτο Θεό.

Όταν, λοιπόν, περνάει στο έργο του κατοίκου της Γιάσναγια Πολιάνα, φυσικώ τω λόγω δεν θα αναλυθεί στους γνωστούς επαίνους για τον μυθιστοριογράφο Τολστόι, όσο για τον άνθρωπο Τολστόι που όρθωσε μεν συναρπαστικά μυθιστορήματα, αλλά η συνείδησή του εμφανίστηκε γυμνή και βασανισμένη σε δευτερεύοντα κείμενα, όπως η Εξομολόγηση, το Ημερολόγιο ενός τρελού, ο Θάνατος του Ιβάν Ίλιτς» κ.λπ. Έγραφε λοιπόν: «Ό,τι έλεγα (σ.σ. εννοεί στα μεγάλα του έργα) δεν ήταν παρά ψέμα και προσποίηση. Δεν ήξερα τίποτα, δεν πίστευα σε τίποτα. Ήθελα μόνο να γίνω διάσημος και πλούσιος και προσποιήθηκα πως είμαι αυθεντία, ένας παντογνώστης».

Ταξιδεύοντας στην Ευρώπη, ο Τολστόι (όπως άλλωστε και ο Ντοστογιέφσκι) «ευτύχησε» να παρακολουθήσει έναν αποκεφαλισμό σε δημόσιο χώρο – όπως γινόταν τότε για παραδειγματισμό των θεατών. Το θέαμα ήταν τόσο συγκλονιστικό, ώστε ό,τι γνώριζε περί ηθικής γελοιοποιήθηκε. Ο ίδιος ήταν ένα ψέμα, ντρεπόταν τον εαυτό του και την κοινωνική του τάξη, γι’ αυτό εγκατέλειψε τη βολή του και κατέφυγε στη στέπα, στους Μπασκίρους, για να διδαχτεί τη φυσική ζωή. Θα πρέπει κανείς να στραφεί στους βιογράφους του Τολστόι για να πληροφορηθεί ότι τα μεγάλα του μυθιστορήματα (Πόλεμος και Ειρήνη, Άννα Καρένινα) τα αποκήρυξε ως ψεύδη. Για την ακρίβεια ο δημιουργός Τολστόι ήθελε να μεταμορφωθεί σε Πλάτωνα Καρατάγιεβ, σε άνθρωπο δηλαδή που φέρει όλη τη μυστική δύναμη του λαού που πιστεύει σε έναν ασύλληπτο Θεό. Διόλου περίεργο ότι ο Τολστόι γράφει στον ποιητή Φετ: «Επανέρχομαι στην ανιαρήΑννα Καρένινα…».

Ο Τολστόι τα βάζει με τον Λούθηρο, τα βάζει με την Εκκλησία, με τον εγκοσμιοποιημένο χριστιανισμό. Ταυτόχρονα, ο δημιουργός της Ανάστασηςδοκιμάζει βιώματα αποκαλυπτικά -όπως εκείνο που οι βιογράφοι του αποκαλούν «Νύχτα της Αρζάμα»- όπου η λογική αρματωσιά του λογοτέχνη θρυμματίζεται μέσα σ’ ένα βίωμα συντριβής και τρέλας. Την αλόγιστη πίστη του ο ίδιος τη θεωρούσε τρέλα. «Γνωμάτευσαν ότι παθαίνω κρίσεις και άλλα ακόμα πράγματα, αλλά πως είμαι πνευματικά υγιής. Το βεβαίωσαν, όμως εγώ ξέρω πως είμαι τρελός».

Το Ημερολόγιο ενός τρελού (πιθανώς κι ενός πιστού) ο Σεστόφ το θεωρεί πραγματικό κλειδί του τολστοϊκού έργου. Γράφει ο Σεστόφ: «Υπάρχει στη ζωή κάτι ανώτερο από τη λογική, διότι η ζωή αναβλύζει από μια πηγή που βρίσκεται υπεράνω της λογικής». Πράγματι, ο Τολστόι βασανιζόταν από μια μυστική διάσταση για την οποία δεν έβρισκε αντίστοιχο στον κοινωνικό του βίο.

Αξίζει να εκτραπούμε σε αυτό το σημείο, θυμίζοντας ότι ο κόμης Τολστόι, γόνος ανώτερης τάξης, ουδέποτε εργάστηκε, ουδέποτε είχε προβλήματα ένδειας (όπως ο Ντοστογιέφσκι), απεναντίας έζησε ανεξέλεγκτος στη Γιάζναγια Πολάνα. Οι βιογράφοι του δεν παραλείπουν να τονίσουν τον παράφορο ερωτικό του βίο, τις σχέσεις του με τις γυναίκες και τις κόρες των δουλοπάροικων, όπως επίσης τις εκπαιδευτικές του ιδέες, τα παιδαγωγικά του πειράματα, τις αμέτρητες σελίδες για την ανατροφή των παιδιών. Άρα ο Ιβάν Ιλίτς, ως περσόνα του συγγραφέα, αποδίδει καταπληκτικά τον τρόμο του ενώπιον του θανάτου που συναιρείται με την αποδοκιμασία όλου του πρότερου βίου του. Έζησε μέσα στο ψέμα; Έπαιζε την τυφλόμυγα, δοκιμάζοντας διάφορες μάσκες που τελικά τον απέλπιζαν αντί να τον συνεφέρουν; Ξέρουμε ότι ο μεγάλος συγγραφέας δεν πέθανε σπίτι του, αλλά σε έναν σιδηροδρομικό σταθμό όπου έγινε λαϊκό προσκύνημα. Ο λόγος που έφυγε από το σπίτι του ήταν -τι άλλο;- η παθολογική ζήλια για την γυναίκα του, όπως τη βλέπουμε να περιγράφεται στη Σονάτα του Κρόυτσερ. Τέρας εγωισμού, κινδυνεύει να συντριβεί όταν ψυχανεμίζεται ότι ο θάνατος δεν αποτάσσεται ούτε εξηγείται.

«Ήταν αδύνατον να σφάλλει αυτός, ο Ιβαν Ιλίτς: κάτι τρομερό, καινούργιο και τόσο σημαντικό -τίποτα τόσο σημαντικό δεν του είχε μέχρι τότε συμβεί- συνέβαινε τώρα μέσα του, και αυτός ήταν ο μόνος που το ήξερε. Οι γύρω του δεν το καταλάβαιναν, δεν ήθελαν να το καταλάβουν και πίστευαν ότι όλα ήταν όπως πριν. Έπρεπε να ζει έτσι, στο χείλος της αβύσσου, απόλυτα μόνος, χωρίς ούτε ένα πλάσμα που να μπορεί να τον καταλάβει και να τον συμπονέσει. Είναι, μάλιστα, λίγο να πούμε ότι κανείς δεν ήθελε να τον καταλάβει και να τον συμπονέσει, καθώς για όλους, τους δικούς του, τη γυναίκα του, τα παιδιά του, έγινε ένα βαρύ, οδυνηρό κι εκνευριστικό φορτίο. Κανένας δεν πίστευε και δεν μπορούσε να πιστέψει ότι στην ψυχή του Ιβάν Ιλίτς συνέβαινε κάτι τόσο καινούργιο, τόσο σημαντικό που τίποτα σαν αυτό δεν του είχε μέχρι τότε συμβεί. Έτσι, οι δικοί του δεν τον πίστευαν όταν πάσχιζε να τους κάνει κοινωνούς των αποκαλυπτικών του οραμάτων. Όλοι ήταν βαθιά, ειλικρινά πεπεισμένοι ότι ο Ιβάν Ιλίτς, με τις παραξενιές του, διατάρασσε ανεπίτρεπτα κι εγκληματικά την παραδεκτή από όλους υπαρξιακή τάξη (…). Ένας άνθρωπος πεθαίνει, δεν μένει παρά να τον θάψουν. Δεν είναι, άραγε, από την άποψη της λογικής, άσκοπη περιέργεια να κατασκοπεύουμε τι συμβαίνειστην ψυχή κάποιου που χαροπαλεύει;».

Το δραματικό στοιχείο του θανάτου δεν είναι μόνο η πλήρης άγνοια του θανόντος για τη νέα του κατάσταση αλλά ότι εκμηδενίζει κατά έναν τρόπο όλη την προτέρα ζωή. Τόσο ο Ιβάν Ιλίτς όσο και ο Μπρεχούντοφ (ο ήρωας του Αφέντης και Δούλος) δεν είναι τυχαία πρόσωπα, το αντίθετο μάλιστα. Είναι περιφανή κοινωνικά πρόσωπα. Ωστόσο, ο θάνατος κάνει «ίσους» τους πάντες. Απορημένους σαν νήπια, σαν μικρά παιδιά.

Τη Φιλοσοφία της τραγωδίας ο Σεστόφ την περατώνει με τον ακόλουθο χαρακτηριστικό τρόπο: «Όταν ο Γκόγκολ έριξε στη φωτιά το χειρόγραφο του δεύτερου μέρους των Νεκρών Ψυχών, τον θεώρησαν τρελό διότι δεν ήξεραν άλλον τρόπο για να σώσουν τα ιδεώδη. Μόνο που απανθρακώνοντας το πολύτιμο χειρόγραφό του -που θα καθιστούσε αθάνατους πολλούς κριτικούςμε υγιές πνεύμα-, ο Γκόγκολ έπραξε κάτι ανώτερο από την ίδια τη συγγραφή του. Οι ιδεαλιστές δεν θα δεχτούν ποτέ αυτή την άποψη. Έχουν ανάγκη τα “έργα” του Γκόγκολ, αλλά ο ίδιος ο Γκόγκολ έχει ανάγκη τις μεγάλες του ατυχίες, τη μεγάλη του ασχήμια, που γι’ αυτούς δε σημαίνουν τίποτα».

ΛΕΦ ΣΕΣΤΟΦ, ΛΕΩΝ ΤΟΛΣΤΟΪ: ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΓΚΡΕΜΙΖΕΙ ΚΑΙ ΧΤΙΖΕΙ ΚΟΣΜΟΥΣ Μτφρ.: Νάγια Παπασπύρου Σελ.: 225, τιμή: €15,14, εκδόσεις Ροές